Stel je voor: je staat aan de rand van een uitgestrekt veenlandschap, de zon komt op en de eerste kraanvogels trekken over met hun kenmerkende roep.
▶Inhoudsopgave
Dit is geen ver verhaal uit Finland of de Duitse Havel, maar gewoon hier, op steenworp afstand van Groningen. De Onlanden zijn de afgelopen jaren getransformeerd tot een paradijs voor vogelaars.
Waar vroeger weilanden en maïsakkers lagen, is nu een waterrijk natuurgebied ontstaan dat bruist van het leven. Het is de plek waar je ’s morgens vroeg je verrekijker wilt pakken, omdat je nooit weet wat de dag brengt. Een zeearend die over de rietkraag scheert? Een groen blauw vogeltje dat tussen de wilgen zit? Hier kan het allemaal.
Wat zijn De Onlanden eigenlijk?
De Onlanden, officieel Natuurgebied De Onlanden, is een jong natuurgebied van zo’n 600 hectare ten zuidoosten van de stad Groningen. Het ligt tussen de dorpen Peize, Roden en De Punt.
Tot een jaar of tien geleden was dit vooral agrarisch gebied. Door de aanleg van het gemaal De Noorddijk en de creatie van een grootschalig moeras- en veenweidegebied is hier een compleet nieuw ecosysteem ontstaan. Het waterpeil is verhoogd, sloten zijn verbreed en er zijn plas-dras gebieden gemaakt.
Dit trekt een enorme diversiteit aan vogels aan, van moerasvogels tot weidevogels en van roofvogels tot zangvogels.
Het is een schoolvoorbeeld van hoe Nederland de natuur weer ruimte geeft. Wat De Onlanden zo bijzonder maakt, is de combinatie van open water, rietvelden, ruige graslanden en bosjes. Deze afwisseling is cruciaal voor veel vogelsoorten. De ene soort broedt in het riet, de ander zoekt zijn voedsel in de ondiepe delen en weer een ander jaagt vanaf de bosrand.
Voor ons als vogelaars betekent dit dat je in een paar uur tijd compleet verschillende vogelgroepen kunt tegenkomen zonder dat je hoeft te verplaatsen. Het voelt alsof je door meerdere werelden loopt in één wandeling. En dat op nog geen twintig minuten rijden van de Grote Markt.
De kern van de waarneming: wat je kunt verwachten
Als je De Onlanden inloopt, valt direct de openheid op. Je hebt er weids zicht over het water en de weilanden.
Dit is ideaal voor het spotten van vogels op afstand. Denk aan de lepelaar, die met zijn karakteristieke snavel door het ondiepe water scheert.
Of aan de bruine kiekendief, die laag over de vegetatie jaagt. In de wintermaanden (september t/m maart) is het hier een trekplezier. Je kunt er duizenden ganzen verwachten, zoals grauwe ganzen en brandganzen. Maar ook de zeldzame taiga- en tundra-ganzen zijn hier weleens te spotten.
Het is zaak om je verrekijker goed te pakken en de groepen scherp te bekijken.
Een andere publiekslieveling is de roerdomp. Dit schuwe moerasbewoner is door zijn camouflage vaak lastig te vinden, maar in de rietvelden van De Onlanden maakt hij een goede kans. Hou je oren open voor zijn diepe, pompende roep, vooral bij zonsopkomst en -ondergang.
In de zomermaanden barst het er van de zangvogels zoals de rietzanger en de karekiet. Ook de kleine karekiet is hier talrijk.
En vergeet de ijsvogel niet! Door de heldere ondiepe waterpartijen is dit juweeltje hier regelmatig te zien, vaak als een blauwe flits langs de oever.
Zorg dat je camera of verrekijker gereed is. Voor de waarneming zelf hoef je geen extreme afstanden te overbruggen. Er zijn goede wandelpaden, vooral aan de kant van Peize en Roden.
Vanaf de Peizerweg kun je met een telescoop prima uit de voeten. Je kunt makkelijk je auto aan de kant zetten en vanuit de auto al het een en ander spotten.
De Onlanden is bij uitstek geschikt voor beginnende vogelaars. De vogels zijn vaak goed zichtbaar en de diversiteit is overweldigend genoeg om geboeid te blijven.
Ervaren vogelaars waarderen de plek juist voor de zeldzame doortrekkers en de mogelijkheid tot het maken van fraaie foto’s, vergelijkbaar met een reis naar de Oostenrijkse top-locatie Neusiedler Meer.
Optica voor De Onlanden: je uitrusting op orde
Om optimaal te genieten van de vogels in De Onlanden, is een goede verrekijker onmisbaar, zeker wanneer je plaatsneemt in een van de beste vogelkijkhutten van Nederland.
Vanwege de openheid en de afstanden die je soms overziet, is een vergroting van 8x of 10x aan te raden. De Zeiss Victory SF 8x42 is een topper voor dit terrein.
Door de heldere optiek en de brede gezichtsveld zie je snel wat er beweegt in de rietvelden. Hij ligt heerlijk in de hand, wat belangrijk is bij een wandeling van een uur of twee. De prijs ligt rond de €2.400, een serieuze investering, maar voor een liefhebber is dit gereedschap voor het leven. Een lichter en betaalbaarder alternatief is de Vortex Diamondback HD 8x42 voor ongeveer €350.
Prima voor de beginnende kijker. Een telescoop is in De Onlanden geen overbodige luxe, zeker als je de vogels van dichterbij wilt bekijken zonder ze te verstoren.
Een statief is dan essentieel. De Swarovski ATX 95 met een 30-70x ocular is een monster van een telescoop. Je ziet er de fijnste details mee, zoals de verenstructuur van een eend of de snavelvorm van een lepelaar.
Deze set kost al gauw €3.500. Een meer betaalbare en zeer populaire combinatie is de Kowa TSN-883 met een 25-60x oculair.
Deze staat bekend om zijn briljante scherpte en lichtdoorlatendheid en is te koop vanaf ongeveer €1.800.
Zorg voor een stabiel statief, bijvoorbeeld van Manfrotto, en een fluid head voor soepele bewegingen. Voor de fotograaf onder ons biedt De Onlanden prachtige kansen. Een lens met een brandpuntsafstand van ten minste 400mm is eigenlijk minimum.
De Canon EF 100-400mm L IS II of de Nikon AF-S 200-500mm f/5.6 zijn uitstekende keuzes. Met een spiegelreflex of systeemcamera kun je prachtige platen schieten van de vogels die rustig foerageren.
Vergeet niet een camouflagetas of -doek mee te nemen, zodat je minder opvalt.
Door de openheid is het soms moeilijk om dichterbij te komen, maar met een beetje geduld en stilte kun je bijzondere roofvogels observeren en ze hun gang laten gaan. Een grijze of bruine kleding helpt ook.
Prijsindicaties voor je uitrusting
- Verrekijker (instapniveau): Vortex Diamondback HD 8x42 – circa €350
- Verrekijker (gevorderd): Zeiss Victory SF 8x42 – circa €2.400
- Telescoop (instapniveau): Kowa TSN-883 + 25-60x oculair – circa €1.800
- Telescoop (topniveau): Swarovski ATX 95 + oculair – circa €3.500
- Telelens (camera): Nikon AF-S 200-500mm f/5.6 – circa €1.400
Praktische tips voor je bezoek
Het beste moment om De Onlanden te bezoeken is vroeg in de ochtend.
De vogels zijn dan het actiefst en het licht is prachtig. Probeer er voor zonsopkomst te zijn. Je parkeert je auto het beste aan de rand van het gebied, bijvoorbeeld bij de parkeerplaats aan de Peizerweg of bij de Kampsheerd in Roden.
Vanuit daar loop je zo het gebied in. Neem voldoende tijd; een ochtend of middag vliegt voorbij omdat er zo veel te zien is.
Zorg dat je je niet blind staart op één vogel, maar scan regelmatig de horizon en de oevers af.
Wat je absoluut moet meenemen is je geduld. De Onlanden is geen dierentuin. De vogels doen hun eigen ding en soms zitten ze verstopt. Maar met een beetje geluk en doorzettingsvermogen word je beloond met onvergetelijke momenten.
Zoek een plekje op met de zon in je rug, dat geeft het beste zicht. En vergeet je verrekijker niet op de juiste afstand in te stellen voor je ogen.
Een handige tip: neem een draagriem voor je verrekijker, zodat je hem makkelijk op je borst kunt dragen tijdens het lopen. En tot slot, respecteer de natuur. Blijf op de paden, hond aan de lijn en laat de vogels met rust.
De Onlanden is een kwetsbaar gebied en juist door onze voorzichtigheid kunnen we blijven genieten van deze prachtige vogelhotspot.
Dus pak je spullen, trek je laarzen aan en ervaar zelf dit stukje wildernis om de hoek. Je zult versteld staan van wat je allemaal kunt zien en horen. Het wacht op je.