Stel je voor: het is diep in de nacht. Je zit ergens in de uiterwaarden, het is stikdonker, en je hoort een zacht geroep.
▶Inhoudsopgave
Is het een ransuil of misschien toch die zeldzame grauwe klauwier? Vroeger had je het nakijken, maar de technologie voor nachtzicht is de afgelopen jaren zo snel en zo ver vooruitgegaan dat we de vogelwereld nu in een compleet nieuw licht kunnen bekijken. Letterlijk.
Het is niet langer een duur, geheimzinnig iets voor militairen; het is nu binnen handbereik voor elke serieuze vogelaar.
Wat is nachtzicht eigenlijk?
Even simpel: nachtzichttechnologie zorgt dat je kunt zien waar je met het blote oog niets ziet. Er zijn twee hoofdtechnieken die je in de vogelwereld gebruikt.
De eerste is nachtzicht (NV). Dit werkt met een versterker die het beetje omgevingslicht (maansterrenlicht) opvangt en dit tienduizenden keren versterkt. Je ziet een beeld in diepgroen en zwart.
De tweede is thermische beeldvorming (of warmtebeeld). Dit is een totaal andere techniek.
Hierbij zie je geen licht, maar de warmte die elk dier uitstraalt. Een vogel springt er dan letterlijk uit als een witte of rode vlek tegen een koele achtergrond. Waarom is dit zo’n gamechanger voor vogelaars? Omdat het een compleet nieuwe wereld opent.
Je kunt nu in het donker speuren naar uilen, nachtzwaluwen en kraanvogels die 's nachts migreren. Je kunt een bos in lopen en direct zien waar de reeën en vossen slapen, wat vaak ook de plek is waar uilen jagen.
En met thermiek zie je zelfs een vogel die compleet verborgen zit in dicht struikgewas. Je bent niet langer afhankelijk van het daglicht.
Hoe werkt het in de praktijk?
Om nachtzicht goed te begrijpen, moet je weten dat er een verschil is tussen beeldversterking en thermiek.
Beeldversterking (NV) is wat je kent uit films: een groenig beeld met korrels. De nieuwste generatie, wat we Generation 3 noemen (en soms zelfs 3+), is ontzettend scherp.
Je kunt met een beetje oefenening zelfs op 200 meter afstand het silhouet van een bosuil onderscheiden van een ransuil. De technologie is gevoelig voor licht, dus op een nacht zonder maan is het beeld minder helder, tenzij je een infraroodlamp (IR) gebruikt. Die lamp is onzichtbaar voor de vogel, maar licht het veld voor je op. Thermische kijkers werken volledig op warmteverschillen.
Ze meten de temperatuur van objecten. Een vogel op een tak is warmer dan de tak zelf, dus hij springt eruit.
Het gave is dat je hiermee door bladeren heen kunt kijken. Een bosduif die stil in een boom zit, is voor een thermische kijker prima te zien. De resolutie van deze kijkers is de afgelopen jaren enorm omhoog gegaan.
Waar je vroeger een vage vlek zag, zie je nu de contouren van een vogel. De gevoeligheid is zo hoog dat je het verschil kunt zien tussen een vogel die net is aangekomen en eentje die al even stil zit en is afgekoeld.
De markt: van betaalbaar tot topklasse
De markt voor optiek is enorm, en voor nachtzicht zijn er een paar Nederlandse topmerken die je vaak op het veld tegenkomt.
Denk aan merken als Delta Optical, Pulsar en Hikmicro. De prijzen lopen uiteen, maar er is voor elk budget wel iets te vinden. Voor de beginner die wil proeven, zijn er compacte monokijkers. Een degelijke instapper, zoals de Delta Optical Titanium 5x50, heb je al voor een euro of €150 tot €200.
Dit is een lichtgewicht die je makkelijk in je jaszak steekt om even snel te kijken of er iets beweegt in het donker. Serieuzer wordt het bij de zogenaamde "digital night vision".
Hierbij maakt de kijker gebruik van een camera-sensor en een schermpje, in plaats van de ouderwetse buis.
De Pulsar Digisight is hier een voorbeeld van. Deze kosten vaak tussen de €500 en €900. Het grote voordeel is dat je hiermee ook kunt filmen en foto’s maken.
Handig om later te checken of het nu echt een Grauwe Vliegenvanger was of toch een Tapuit. Ook kun je hier vaak een IR-licht op aansluiten voor totale duisternis. Twijfel je nog over de techniek? Lees dan onze gids over nachtzicht vs warmtebeeld voor vogelonderzoek.
Wil je echt alles zien? Dan kijk je naar de high-end nachtkijkers of thermische monokijkers. Een Pulsar Thermion of Trail is een high-end thermische kijker.
Hier betaal je al snel tussen de €2.000 en €4.500 voor. Maar wow, wat een beeld.
Je ziet niet alleen dat er iets zit, maar je ziet de vleugelstructuur of de beweging van de kop. Ook de spotter scopes (verrekijkers met nachtzicht) van merken als Leica (de Leica Geovid) lopen in de papieren (€3.000+), maar bieden een ongeëvenaarde scherpte voor de professional die elk detail nodig heeft.
"Met thermiek zie je zelfs een vogel die compleet verborgen zit in dicht struikgewas. Je bent niet langer afhankelijk van het daglicht."
Praktische tips voor nachtelijke vogelwaarneming
Als je de natuur in gaat met deze apparatuur, is je eigen gedrag het allerbelangrijkste. Ga zitten. Blijf stil. Beweeg langzaam. Vogels zijn hyperalert op geluid en beweging, vooral 's nachts.
Zoek een plekje uit aan de rand van een weiland of bosrand.
Zet je kijker op een statief of steun goed op je knieën. Een trillend beeld is onbruikbaar op hogere vergrotingen. Probeer eerst de omgeving te scannen op warmte of beweging, voordat je de lens op een specifiek geluid richt.
Een valkuil voor beginners is te veel focussen op de lens. Zorg dat je de bediening van je apparaat blindelings kunt vinden.
Weet hoe je de gevoeligheid (gain) aanpast of hoe je het kleurenpalet wisselt (soms is wit-warmte makkelijker dan rood-warmte). Neem altijd reservebatterijen mee. Nachtzicht vreet stroom, vooral als je een IR-lamp gebruikt. Voorkom dat je nachtzicht wordt verpest door een lege batterij tijdens een heldere waarneming; dat is de grootste frustratie die er is.
Onthoud dat je de natuur binnenstapt op een moment dat de meeste mensen slapen. Wees respectvol.
Richt je lamp of kijker nooit direct op een nest of een slapend dier. Het doel is observeren, niet storen. Met de juiste techniek en een beetje geduld, en door je goed te verdiepen in een nachtkijker kopen voor vogelobservatie, open je een deur naar de nacht die je nooit meer dicht wilt doen. De vogelwereld stopt namelijk nooit écht.